محمد حسين عقيلى خراسانى شيرازى

مقدمه 59

خلاصة الحكمة ( فارسى )

به مقتضاى حرف دوم اين ادويه ، به چند فصل تقسيم شده است . امروزه كتاب مخزن الأدويه يكى از مفصل‌ترين و مشهورترين كتاب‌هايى است كه در اين باره در دسترس دانشجويان اين رشته قرار دارد . 15 . خلاصة الحكمة عقيلى پس از اتمام مخزن الأدويه ، دست به تأليف كتابى دربارهء كليات علم پزشكى زد . اين كتاب سومين كتاب از موسوعهء ارزشمند مجمع الجوامع است ؛ او در اين باره چنين مىگويد : « و بعد اتمام آن ، به توفيق ملك علام و عون و امداد آن جناب - أدام الله فيضه و بركاته - ؛ حال كه سنه يك هزار و يك‌صد و نود و پنج است امر به جمع و تأليف « كليات » آن فرمودند و حسب الأمر شريف آن جناب - مدّ الله ظلال عاطفته و فيضه - متوجه [ انجام اين عمل ] گرديد . اميد از فضل و توفيق او - سبحانه - و امداد و اعانت آن جناب است كه صورت اتمام و سمت اختتام پذيرد . اين را مسّمى به « خلاصة الحكمة » در كليّات « مجمع الجوامع » گردانيد و مرتب نمود بر مقدمه و دو مقاله و خاتمه . » « 1 » مقدمه ، كه دربردارندهء چهار فصل است ، در بيان تعريف علم طب ، هدف ، موضوع و شرف آن و بيان سخنانى به عنوان وصيت و نصيحت در آداب طبيب و بيمار است . مقالهء اول اين كتاب مشتمل بر چهار ركن است و در اين مقاله ، مؤلف به بيان امور نظرى و تئورى مىپردازد . ركن نخست اين مقاله مشتمل بر يك مفتاح و هفت فصل ، ركن دوم مشتمل بر يازده فصل ، ركن سوم متضمن چهار فصل و ركن پنجم دربرگيرنده پنج باب است . در مقالهء دوم به بيان امور عملى پرداخته شده و مشتمل بر دو فن است . در فن اول در ضمن شانزده فصل ، امورى دربارهء حفظ صحت بيان شده و در فن دوم ، معالجات و دستورالعمل‌هايى كلى ذكر شده است ؛ اين فن شامل سه فصل است . بخش آخر كه به عنوان خاتمه در اين كتاب آمده ، دربرگيرندهء عناوينى است كه از

--> ( 1 ) . خلاصهء الحكمه ، ص 3 .